Sponsor Bağlantılar


Bitişik yazılan birleşik kelimeler Örnekleri , Nasıl Yazılır Konu Anlatımı


Sponsor Bağlantı

Dil ve Anlatım Dersi Konu Anlatımlarımızda sizlere Bitişik yazılan birleşik kelimeler Örnekleri , Nasıl Yazılır Konu Anlatımı  Hakkında Bilgileri sizlere sunmak istiyoruz.

Bitişik yazılan birleşik kelimeler:

 

Birleşik kelimeler aşağıdaki durumlarda bitişik yazılırlar:

 

1. Ses düşmesine uğrayan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

 

kaynana (< kayın ana), kaynata (< kayın ata), nasıl (< ne asıl), niçin (< ne için), pazartesi (< pazar ertesi), sütlaç (< sütlü aş), birbiri (< biri biri).

 

2. Et- ve ol- yardımcı fiilleriyle birleşirken ses düşmesine veya ses türemesine uğrayan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

 

emretmek (<emir etmek), kaybolmak (<kayıp olmak); haletmek (<hal‘ etmek=tahttan indirmek), menolunmak (<men ‘ olunmak); affetmek (< af etmek), reddetmek (<ret etmek).

 

UYARI: Sadece söyleyişte tonlulaşma biçiminde ses değişmesine uğrayanlar ayrı yazılır:

 

azat etmek, hamt etmek, izaç etmek, iktisap etmek Bu örneklerde tonluluk söyleyişte belirtilir.

 

3. Kelimelerden her ikisi veya ikincisi, birleşme sırasında benzetme yoluyla anlam değişmesine uğradığında bu tür birleşik kelimeler bitişik yazılır.

 

a. Bitki adları: aslanağzı, civanperçemi, keçiboynuzu, kuşburnu, turnagagası, açıkağız.

 

b. Hayvan adları: danaburnu (böcek), akbaş (kuş), alabacak (at), bağrıkara (kuş).

 

c.Hastalık adları: itdirseği (arpacık), delibaş, karabacak, karataban.

 

ç. Alet ve eşya adları: balıkgözü (halka), deveboynu (boru), domuzayağı (çubuk).

 

d. Biçim adları: ayıbacağı (yelken biçimi), balıksırtı (desen), civankaşı (nakış), eşeksırtı
(çatı biçimi).

 

e. Yiyecek adları: dilberdudağı (tatlı), hanımgöbeği (tatlı), hanımparmağı (tatlı), ka­dınbudu (korte).

 

f. Oyun adları: beştaş, dokuztaş, üçtaş.

 

g. Gök cisimlerinin adları: Altıkardeş (yıldız kümesi), Arıkovanı (yıldız kümesi), Büyükayı (yıldız kümesi).

 

ğ. Renk adları: baklaçiçeği, balköpüğü, camgöbeği, devetüyü, fildişi, gülkurusu, kavuniçi, narçiçeği.

 

4. -a, -e, -ı, -i, -u, -ü zarf-fiil ekleriyle bilmek, vermek, kalmak, durmak, gelmek, görmek ve yazmak fiilleriyle yapılan tasvirî fiiller bitişik yazılır:

 

alabildiğine, düşünebilmek, yapabilmek; uyuyakalmak; gidedurmak, yazadurmak

 

5. Bir veya iki öğesi emir’ kipiyle kurulan kalıplaşmış birleşik kelimeler bitişik yazılır:

 

alaşağı, albeni, ateşkes, çalçene, çalyaka, dönbaba, gelberi, incitmebeni, rastgele, sallabaş, sallasırt

 

6. -an/-en, -r/-ar/-er/-ır/-ir, -maz/-mez ve -mış/-miş sıfat-fıil eklerinin kalıplaşmasıyla oluşan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

 

ağaçkakan, alaybozan, cankurtaran, çöpçatan, dalgakıran, demirkapan, etyaran, filizkıran, gökdelen, oyunbozan, saçkıran, yelkovan, yolgeçen;

 

akımtoplar, altıpatlar, barışsever, basınçölçer, betonkarar, bilgisayar,  çoksatar, dil­sever, füzeatar, özezer, pürüzalır, uçaksavar, yurtsever;

 

baştanımaz, değerbilmez, etyemez, hacıyatmaz, kadirbilmez, kuşkonmaz, külyutmaz, tanrıtanımaz, varyemez;

 

çokbilmiş, güngörmüş

 

7. İkinci kelimesi -di (-di / -du / -dü, -ti / -ti / -tu / -tü) kalıplaşmış belirli geçmiş zaman ekleriyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

 

albastı, ciğerdeldi, çıtkırıldım, dalbastı, fırdöndü, gecekondu, gündöndü, hünkârbeğendi, imambayıldı…

 

8. Her iki kelimesi de -di (-di / -du / -dü, -ti / -ti / -tu / -tü) belirli geçmiş zaman veya –r /-r /-er geniş zaman eklerini almış ve kalıplaşmış bulunan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

 

dedikodu, kaptıkaçtı, oldubitti, uçtuuçtu (oyun); biçerbağlar, biçerdöver, göçerkonar, kazaratar

 

9. Somut olarak yer bildirmeyen alt, üst ve üzeri sözlerinin sona getirilmesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

 

ayakaltı, bilinçaltı, gözaltı (gözetim), şuuraltı; akşamüstü, akşamüzeri, ayaküstü, ayaküzeri, bayramüstü

 

10. İki veya daha çok kelimenin birleşmesinden oluşmuş kişi adları, soyadları ve lakaplar’ bitişik yazılır:

 

Alper, Aydoğdu, Birol, Gülnihal, Gülseren, Gündoğdu, Şenol, Varol; Abasıyanık, Adıvar, Atatürk, Gökalp

 

11. iki veya daha çok kelimeden oluşmuş Türkçe yer adları bitişik yazılır:

 

Çanakkale, Gümüşhane; Acıpayam, Pınarbaşı, Şebinkarahisar; Beşiktaş, Kabataş.

 

Şehir, kent, köy, mahalle, dağ, tepe, deniz, göl, ırmak, su vb. kelimelerle kurulmuş sıfat tamlaması ve belirtisiz isim tamlaması kalıbındaki yer adları bitişik yazılır:

 

Akşehir, Eskişehir, Suşehri, Yenişehir; Atakent, Batıkent, Konutkent, Korukent, Çengelköy.

 

12. Kişi adları ve unvanlarından oluşmuş mahalle, meydan, köy vb. yer ve kuruluş adlarında unvan kelimesi sonda ise, gelenekleşmiş olarak bitişik yazılır:

 

Abidinpaşa, Bayrampaşa, Davutpaşa, Ertuğrulgazi, Kemalpaşa (ilçesi); Necatibey (Caddesi), Mustafabey (Caddesi).

13. Ara yönleri belirten kelimeler bitişik yazılır:

 

güneybatı, güneydoğu, kuzeybatı, kuzeydoğu.

 

14. Bunlardan başka dilimizde her iki öğesi de asıl anlamını koruduğu hâlde yaygın bir biçimde gelenekleşmiş olarak bitişik yazılan kelimeler de vardır:

 

a. Baş sözüyle oluşturulan sıfat tamlamaları: başağırlık, başbakan, başçavuş, başeser, başfiyat, başhekim, başhemşire, başkahraman, başkarakter, başkent, başkomutan, başköşe,
başmüfettiş, başöğretmen, başparmak, başpehlivan, başrol, başsavcı, başşehir’, başyazar’.

 

b. Bir topluluğun yöneticisi anlamındaki başı sözüyle oluşturulan belirtisiz isim tamlamaları: aşçıbaşı, binbaşı, çarkçıbaşı, çeribaşı, elebaşı, mehterbaşı, onbaşı, ustabaşı, yüzbaşı.

 

c. Oğlu, kızı sözleri: çapanoğlu, eloğlu, hinoğluhin, elkızı.

 

ç. Ağa, bey, efendi, hanım, nine vb. sözlerle kurulan birleşik kelimeler: ağababa, ağabey, beyefendi, efendibaba, hanımanne, hanımefendi, hacıağa, hıyarağalık, kadınnine, paşababa.

 

d. Biraz, birkaç, birkaçı, birtakım, birçok, birçoğu, hiçbir, hiçbiri, herhangi belirsizlik sıfat ve zamirleri de gelenekleşmiş olarak bitişik yazılır.

 

15. Ev kelimesiyle kurulan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

 

aşevi, bakımevi, basımevi, doğumevi, gözlemevi, huzurevi, konukevi, orduevi, öğretmenevi, polisevi, yayınevi.

 

16. Hane, name, zade kelimeleriyle oluşturulan birleşik kelimeler bitişik yazılır:

 

çayhane, dershane, kahvehane, yazıhane; beyanname, kanunname, seyahatname, siyasetname; amcazade, dayızade, teyzezade.

UYARI: Eczahane, hastahane, pastahane, postahane sözleri kullanımdaki yaygınlık dolayısıyla eczane, hastane, pastane, postane biçiminde yazılmaktadır.

 

17. Farsça kurala göre oluşturulan isim ve sıfat tamlamaları ile kalıplaşmış biçimler bitişik yazılır:

...

 

cürmümeşhut, darıdünya, ehlibeyit,    ehvenişer, erkânıharp, fecrisadık, gayrimenkul, gayrimeşru.

 

18. Arapça kurala göre oluşturulan tamlamalar ve kalıplaşmış biçimler bitişik yazılır:

 

aliyyülâlâ, ceffelkalem, darülaceze, darülfünun, daüssıla, fevkalade, fevkalbeşer, hıfzıssıhha, hüvelbaki.

 

19. Müzik makam adları bitişik yazılır:

 

acembuselik, hisarbuselik, muhayyerkürdi.

 

Bir sıfatla oluşturulan usul adlarında sıfat ayrı yazılır:

 

ağır aksak, yürük aksak, yürük semai.

 

20. Kanunda bitişik geçen veya bitişik olarak tescil ettirilmiş olan kuruluş adları bitişik yazılır:

 

içişleri, Dışişleri, Genelkurmay, Yükseköğretim.

 

B. Ayrı yazılan birleşik kelimeler:

 

1. Etmek, edilmek, eylemek, kılmak, kılınmak, olmak, olunmak yardımcı fiilleriyle kurulan birleşik fiiller herhangi bir’ ses düşmesine veya türemesine uğramazsa ayrı yazılır:

 

alt etmek, arz etmek, azat etmek, boş olmak, dans etmek, el etmek, göç etmek, ilan etmek, kabul etmek.

 

2. Birleşme sırasında kelimelerinden hiçbiri veya ikinci kelimesi anlam değişikliğine uğramayan birleşik kelimeler ayrı yazılır.

 

a. Hayvan tüllerinden birinin adıyla kurulanlar:

 

ada balığı, ardıç kuşu, ağustos böceği, at sineği, deniz yılanı, ok yılanı, su yılanı; Ankara keçisi.

 

b. Bitki tüllerinden birinin adıyla kurulanlar:

 

ayrık otu, ateş çiçeği, avize ağacı, altın kökü, dağ elması, yer elması; çalı dikeni, köpek üzümü.

 

UYARI: Çiçek dışında anlamlar’ taşıyan baklaçiçeği (renk), narçiçeği (renk), suçiçeği (hastalık); ot dışında anlamlar’ taşıyan ağızotu (barut), sıçanotu (arsenik); ses düşmesine uğramış olan çöreotu ve yaygın bir’ biçimde gelenekleşmiş olan semizotu, dereotu bitişik yazılır.

 

c. Nesne, eşya ve alet adlarından biriyle kurulan birleşik kelimeler:

alçı taşı, arap sabunu, kahve dolabı, vurmalı çalgılar, yapma çiçek.

ç. Yol ve ulaşımla ilgili birleşik kelimeler:

 

Arnavut kaldırımı; çevre yolu, denizyolu, havayolu, karayolu, keçi yolu; köprü yol.

 

d. Durum, olgu ve olay bildiren sözlerden biriyle kurulan birleşik kelimeler:

 

açık oturum, açık öğretim, ana dili, ay tutulması, baş ağrısı, baş belası, baş dönmesi, çıkış yolu.

 

e. Bilim ve bilgi sözleriyle kurulan birleşik kelimeler:

 

anlam bilimi, dil bilimi, edebiyat bilimi, gök bilimi, halk bilimi, ruh bilimi, toplum bilimi, toprak bilimi.

 

f. Yuvar ve küre sözleriyle kurulan birleşik kelimeler:

 

göz yuvarı, hava yuvarı, ısı yuvarı, ışık yuvarı, renk yuvarı, yer yuvarı; hava küre, ışık küre, su küre.

 

g. Yiyecek, içecek adlarından biriyle kurulan birleşik kelimeler:

 

bohça böreği, beyaz peynir; Adana kebabı, inegöl köftesi, ezogelin çorbası, mercimek çorbası.

 

ğ. Gök cisimleri:

 

Çoban Yıldızı, Kervan Yıldızı, Kutup Yıldızı, kuyruklu yıldız; gök taşı, hava taşı, meteor taşı.

 

h. Organ veya organ yerine geçen sözlerden biriyle kurulan birleşik kelimeler:

 

patlak göz, aşık kemiği, serçe parmak, azı dişi, safra kesesi; çatma kaş, takma kirpik, takma kol.

 

ı. Benzetme yoluyla insanın bir’ niteliğini anlatmak üzere bitki, hayvan ve nesne adlarıyla kurulan birleşik kelimeler:

 

çetin ceviz, eski kurt, sarı çıyan, sağmal inek; ağır top, eksik etek, eski toprak, eski tüfek, kara maşa, sapsız balta.

 

i. Zamanla ilgili birleşik kelimeler:

 

bağ bozumu, gece yarısı, gün ortası, hafta başı, hafta sonu

3. -r / -ar / -er, -maz / -mez ve -an / -en sıfat-fiil ekleriyle kurulan sıfat tamlaması yapısındaki birleşik kelimeler ayrı yazılır:

 

bakar kör, çalar saat, çıkar yol, döner sermaye, güler yüz, koşar adım, yazar kasa, yeter sayı; çıkmaz sokak

 

4. Renk sözü veya renklerden birinin adıyla kurulmuş isim tamlaması yapısındaki renk adları ayrı yazılır:

 

bal rengi, duman rengi, gümüş rengi, portakal rengi, saman rengi; ateş kırmızısı, boncuk mavisi

 

5. Rengin tonunu belirtmek üzere renkten önce kullanılan sıfatlar ayrı yazılır:

 

açık mavi, açık yeşil, kara sarı, kirli sarı, koyu mavi, koyu yeşil

 

6. Yer adlarında kullanılan batı, doğu, güney, kuzey, güneybatı, güneydoğu, kuzeybatı, kuzeydoğu, aşağı, oıta, yukarı, iç, yakın, uzak kelimeleri ayrı yazılır:

 

Doğu Anadolu, Batı Trakya, Orta Anadolu, Kuzey Amerika, Güney Amerika, Orta Asya, Orta Doğu, Yakın Doğu, Uzak Doğu, Güneybatı Anadolu, iç Asya, iç Anadolu, Aşağı Ayrancı, Yukarı Ayrancı

 

7. Kişi adlarından oluşmuş mahalle, bulvar’, cadde, sokak, ilçe, köy vb. yer ve kuruluş adlarında sondaki unvanlar’ hariç, şahıs adları ayrı yazılır:

 

Yunus Emre Mahallesi; Gazi Mustafa Kemal Bulvarı; Ziya Gökalp Bulvarı; Nene Hatun Caddesi; Fevzi Çakmak Sokağı, Cemal Nadir Sokağı; Koca Mustaf apaşa; Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi, Sultan Ahmet Camii, Sütçü imam Üniversitesi

 

8. Dış, iç, öte, sıra sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır:

 

ahlak dışı, çağ dışı, din dışı, kanun dışı, olağan dışı, yasa dışı; ceviz içi, hafta içi, yurt içi; fizik ötesi, kızıl ötesi, morötesi, sınır ötesi; aklı sıra, ardı sıra, peşi sıra, yanı sıra

 

9. Somut olarak yer belirten alt ve üst sözleriyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır:

 

deri altı, su altı, toprak altı, yer altı (yüzey); arka üstü, baş üstü, böbrek üstü bezi, tepe üstü (trafikte)

 

10. Alt, üst, ana, ön, art, arka, yan, karşı, iç, dış, orta, büyük, küçük, sağ, sol, peşin, bir’, iki, tek, çok, çift sözlerinin başa getirilmesiyle oluşturulan birleşik kelime ve terimler ayrı yazılır:

 

alt yazı; üst kat, ana bilim dalı, ön söz, art niyet, arka teker, yan cümle, karşı görüş, iç savaş, dış borç, dış hat, ortakulak, büyük anne, küçük harf, sağ açık, sol açık, peşin fikir, bir gözeli, iki anlamlı, tek eşli, çok düzlemli, çift kanatlılar

Bir önceki makalemiz olan Sarı Gelin başlıklı makalemizde Türkü Hikayeleri ve Türküler ve Hikayeleri hakkında bilgiler verilmektedir.

Nasıl Buldular: birleşik kelimelere örneklerbirleşik yazılan kelimeler örneklerBirleşik kelimelerbirleşik kelimeler örneklerbitişik yazılan birleşik kelimeler ödevbirleşik sözcükler örnekiki anlamlı birleşik kelimebirleşik kelime örneklerisıfat fiil örnekleribitişik yazılan birleşik kelimeler örnekleri

Bitişik yazılan birleşik kelimeler Örnekleri , Nasıl Yazılır Konu Anlatımı SerdarHan tarafından 6 Şubat 2013 tarihinde , Bilgi Dağarcığı kategorisine eklenmiştir.
Sponsor Bağlantı
    yeni 10
Benzer Konular
Bitişik yazılan birleşik kelimeler Örnekleri , Nasıl Yazılır Konu Anlatımı isimli bu konuyu ;
Google'de Ara
BlogSearch'te Ara
Buzzzy'de Ara
Twitter'da Ara
Bing'te Ara
İletişim

Sende Yorum Yaz

YORUM YAZMAK İÇİN ÜYE GİRİŞİ YAPMALISINIZ.

Facebook Grubumuza Katılın!